Από το 2013, που ασχολούμαι ενεργά με την ασφάλεια στο διαδίκτυο και τις διαδικτυακές απάτες, ψάχνω, διαβάζω και παρακολουθώ καθημερινά τις παγίδες και τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για να ξεγελάσουν τους χρήστες.
ΜΠΕΙΤΕ ΣΤΗΝ ΟΜΑΔΑΣ ΜΑΣ ΠΑΤΩΝΤΑΣ ΕΔΩ
ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΤΗΝ ΣΕΛΙΔΑ ΜΑΣ ΠΑΤΩΝΤΑΣ ΕΔΩ
ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΤΗΝ ΝΕΑ ΣΕΛΙΔΑ ΜΑΣ ΠΑΤΩΝΤΑΣ ΕΔΩ
Σύνταξη: Αστανάστας Ευτύχιος. Ιδρυτής και διαχειριστής του Safer‑Internet.gr. Από το 2013 ασχολείται ενεργά με την ενημέρωση των χρηστών για την ασφάλεια στο διαδίκτυο, τις διαδικτυακές απάτες και την παραπληροφόρηση, με στόχο να βοηθά τον κόσμο να αναγνωρίζει τις παγίδες και να προστατεύεται.
Μια μορφή παραπλάνησης που με προβληματίζει ιδιαίτερα είναι αυτή που εκμεταλλεύεται τον φόβο μας για την υγεία. Βίντεο και αναρτήσεις παρουσιάζουν καθημερινές συνήθειες ως θανάσιμους κινδύνους και υπόσχονται εύκολες λύσεις για σοβαρές ασθένειες. Και όλα αυτά μπορούν να φτάσουν στην οθόνη μας με την εμφάνιση μιας απλής, φιλικής συμβουλής.
Ανοίγεις το κινητό για να χαζέψεις λίγο και πέφτεις πάνω σε έναν τίτλο που σε ταράζει. Μια τροφή που έχεις στο ψυγείο σου υποτίθεται ότι καταστρέφει κάποιο όργανο. Μια μικρή αλλαγή στο πρωινό σου παρουσιάζεται ως τρόπος να αποφύγεις μια σοβαρή πάθηση. Κάποιος γνωρίζει ένα «μυστικό» που οι υπόλοιποι γιατροί δεν σου λένε. Για να το μάθεις, πρέπει να παρακολουθήσεις μέχρι το τέλος.
Αυτό είναι το σημείο όπου χρειάζεται να σταματήσεις και να αναρωτηθείς, με ενημερώνει ή προσπαθεί να με φοβίσει;
Ο φόβος για την υγεία αγγίζει κάτι πολύ προσωπικό. Όταν ανησυχείς για τον εαυτό σου ή για έναν δικό σου άνθρωπο, μια υπόσχεση ανακούφισης μπορεί να σου τραβήξει την προσοχή. Δεν χρειάζεται να είσαι αφελής. Αρκεί να είσαι κουρασμένος, ανήσυχος ή να ψάχνεις μια απάντηση που δεν έχεις βρει ακόμη.
Η εμφάνιση του βίντεο μπορεί να ενισχύσει αυτή την εμπιστοσύνη. Μια λευκή μπλούζα, ένα στηθοσκόπιο, βιβλία στο φόντο και μια ήρεμη φωνή θυμίζουν επαγγελματική ενημέρωση. Όμως η εμφάνιση δεν πιστοποιεί ούτε την ταυτότητα του ομιλητή ούτε την εγκυρότητα των συμβουλών του. Ακόμη και ένας πραγματικός επαγγελματίας οφείλει να στηρίζει όσα λέει με στοιχεία.
Ένας άνθρωπος με λευκή μπλούζα και στηθοσκόπιο, που μιλάει με σιγουριά μπροστά στην κάμερα, μπορεί εύκολα να μας πείσει ότι ξέρει τι λέει. Αν συστηθεί και ως γιατρός, ίσως τον εμπιστευτούμε χωρίς να ψάξουμε περισσότερο. Όμως ούτε η μπλούζα ούτε ο τίτλος αρκούν. Χρειάζεται να μπορούμε να ελέγξουμε ποιος είναι και πού βασίζει τις συμβουλές του. Ακόμη κι αν είναι πράγματι γιατρός, όσα υποστηρίζει χρειάζονται επιστημονική τεκμηρίωση.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να δώσει λανθασμένες πληροφορίες ή να παραλείψει σημαντικά στοιχεία. Όταν κάποιος εμπιστεύεται αυτές τις απαντήσεις για να αποφασίσει τι θα κάνει με την υγεία του, μπορεί να βάλει τον εαυτό του σε κίνδυνο.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο αν το πρόσωπο είναι αληθινό. Είναι αν αληθεύουν όσα υποστηρίζει.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι αναφορές σε «μεγάλες έρευνες» και εντυπωσιακά ποσοστά. Η φράση «το απέδειξε ένα γνωστό πανεπιστήμιο» αφήνει αναπάντητα τα βασικά, ποια μελέτη, πότε δημοσιεύτηκε, ποιους εξέτασε και τι πραγματικά βρήκε; Μια έρευνα σε πειραματόζωα δεν αρκεί για μια θεραπευτική σύσταση σε ανθρώπους. Και η παρατήρηση ότι δύο πράγματα συνδέονται δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι το ένα προκαλεί το άλλο.
Η παραπλάνηση μπορεί να πατάει και σε μια πραγματική πληροφορία. Μια οδηγία που αφορά συγκεκριμένους ασθενείς παρουσιάζεται ως κανόνας για όλους. Η θρεπτική αξία ενός τροφίμου μετατρέπεται σε υπόσχεση θεραπείας. Μια προσωπική ιστορία εμφανίζεται ως απόδειξη αποτελεσματικότητας. Ο FDA επισημαίνει τις υποσχέσεις θαυματουργής θεραπείας, τα γρήγορα αποτελέσματα και τις προσωπικές μαρτυρίες ως προειδοποιητικά σημάδια στις απάτες με προϊόντα υγείας
Οι συνέπειες μπορούν να ξεπεράσουν μια άσκοπη αγορά. Κάποιος μπορεί να καθυστερήσει την κατάλληλη φροντίδα επειδή εμπιστεύτηκε μια ατεκμηρίωτη λύση. Ο ίδιος οργανισμός προειδοποιεί ότι τέτοια προϊόντα μπορεί να προκαλέσουν βλάβη και να στερήσουν χρόνο από την πραγματική διάγνωση και θεραπεία.
Πριν πιστέψουμε ή κοινοποιήσουμε μια συμβουλή υγείας, αξίζει να κάνουμε μερικούς απλούς ελέγχους:
- Ποιος μιλάει; Υπάρχουν επαληθεύσιμα επαγγελματικά στοιχεία και σχετική ειδικότητα;
- Πού είναι οι πηγές; Υπάρχουν σύνδεσμοι προς πραγματικές μελέτες που στηρίζουν τον συγκεκριμένο ισχυρισμό;
- Τι λένε άλλες αξιόπιστες πηγές; Διασταυρώνουμε με επίσημους οργανισμούς υγείας, νοσοκομεία και επιστημονικές εταιρείες.
- Τι προσπαθεί να μας πείσει να κάνουμε; Να αγοράσουμε, να φοβηθούμε, να διακόψουμε θεραπεία ή να κοινοποιήσουμε βιαστικά;
- Αφορά τη δική μας περίπτωση; Μια πληροφορία μπορεί να είναι σωστή γενικά και ακατάλληλη για εμάς.
Αυτή είναι και η βασική κατεύθυνση της Εθνικής Βιβλιοθήκης Ιατρικής των ΗΠΑ. Ελέγχουμε τον δημιουργό, τις πηγές, τον σκοπό και την ημερομηνία της πληροφορίας, τη διασταυρώνουμε και τη συζητάμε με επαγγελματία υγείας πριν τη χρησιμοποιήσουμε για προσωπικές αποφάσεις.
Τα πολλά views και τα θετικά σχόλια δεν αποτελούν ιατρική αξιολόγηση. Ούτε το ότι μας έστειλε το βίντεο ένας άνθρωπος που εμπιστευόμαστε εγγυάται την ακρίβειά του. Μπορεί να το προώθησε με την καλύτερη πρόθεση.
Αν το έχει ήδη πιστέψει ένας δικός μας άνθρωπος, η κοροϊδία δεν βοηθά. Μπορούμε να ψάξουμε μαζί τις πηγές και να προτείνουμε να το συζητήσει με τον γιατρό του. Αν το κοινοποιήσαμε εμείς και διαπιστώσαμε ότι παραπλανά, το διορθώνουμε και ενημερώνουμε όσους το έλαβαν.
Η αγωνία των ανθρώπων για την υγεία τους δεν είναι υλικό για προβολές και πωλήσεις. Όποιος τη χρησιμοποιεί για να περάσει ατεκμηρίωτες υποσχέσεις οφείλει να κρίνεται αυστηρά. Πριν αφήσουμε έναν άγνωστο στην οθόνη να μας πείσει ότι κινδυνεύουμε ή ότι βρήκε τη σωτηρία μας, ας ζητήσουμε το πιο βασικό: αποδείξεις.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και αφορά την αναγνώριση της διαδικτυακής παραπληροφόρησης. Δεν υποκαθιστά ιατρική συμβουλή. Μην εμπιστεύεστε άκριτα βίντεο που παρουσιάζουν φρούτα, φαγητά, βότανα και «μαντζούνια» ως θαυματουργές θεραπείες ή ως κινδύνους για την υγεία σας. Για απορίες και οδηγίες που αφορούν τη δική σας περίπτωση, απευθυνθείτε στον γιατρό σας. Μην αλλάζετε τη θεραπεία ή τη διατροφή σας επειδή σας το πρότεινε ένας άγνωστος στην οθόνη. Η υγεία σας αξίζει περισσότερα από μια υπόσχεση σε ένα βίντεο.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για τη σύνταξη του άρθρου:
- Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ): Οδηγίες για την τεχνητή νοημοσύνη στην υγεία και τους κινδύνους από ανακριβείς ή ελλιπείς πληροφορίες. Διαβάστε την πηγή
- Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA): Προειδοποιητικά σημάδια για απάτες υγείας, «θαυματουργές» θεραπείες και ατεκμηρίωτες υποσχέσεις. Διαβάστε την πηγή
- MedlinePlus — Εθνική Βιβλιοθήκη Ιατρικής των ΗΠΑ: Οδηγός αξιολόγησης της αξιοπιστίας πληροφοριών υγείας στο διαδίκτυο και στα social media. Διαβάστε την πηγή
Σημείωση: Οι εικόνες του άρθρου σχεδιάστηκαν με τη βοήθεια Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) και έχουν καθαρά παραδειγματικό χαρακτήρα, για να καταλάβουμε καλύτερα πώς στήνονται αυτές οι παγίδες στην οθόνη του κινητού μας.
Η δέσμευσή μας: Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει θέση στο site μας μόνο για την επεξεργασία εικόνων και γραφικών, ποτέ όμως για τις πληροφορίες και τις συμβουλές που σας δίνο
