Αυτό που κινδυνεύει, για ακόμα μια φορά, είναι η κοινή λογική μας, καθώς ένας από τους πιο παλιούς, «αρχαίους» αστικούς μύθους του ίντερνετ ξύπνησε από τον τάφο του και κυκλοφορεί μεταφρασμένος στα ελληνικά, σκορπώντας άσκοπο πανικό.
ΜΠΕΙΤΕ ΣΤΗΝ ΟΜΑΔΑΣ ΜΑΣ ΠΑΤΩΝΤΑΣ ΕΔΩ
ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΤΗΝ ΣΕΛΙΔΑ ΜΑΣ ΠΑΤΩΝΤΑΣ ΕΔΩ
ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΤΗΝ ΝΕΑ ΣΕΛΙΔΑ ΜΑΣ ΠΑΤΩΝΤΑΣ ΕΔΩ
ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ TIKTOK ΠΑΤΩΝΤΑΣ ΕΔΩ
Η ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΩΡΑ ΚΑΙ ΣΤΟ VIBER!
Το Safer-Internet.Gr είναι πλέον και στο Viber, για πιο άμεση ενημέρωση, συμβουλές και προειδοποιήσεις για την ασφαλή χρήση του διαδικτύου.
ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΝΑ ΜΠΕΙΤΕ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ
Αν τις τελευταίες ώρες είδατε αυτή την ανησυχητική ανάρτηση να εμφανίζεται στο feed σας στο Facebook ή αν σας την έστειλε κάποιος γνωστός σας γεμάτος αγωνία στο Viber, πάρτε μια βαθιά ανάσα και χαλαρώστε. Δεν υπάρχει καμία σπείρα με ναρκωτικά αρώματα που καραδοκεί στα εμπορικά κέντρα, ούτε κινδυνεύει η σωματική σας ακεραιότητα.
Αυτό που κινδυνεύει, για ακόμα μια φορά, είναι η κοινή λογική μας, καθώς ένας από τους πιο παλιούς, «αρχαίους» αστικούς μύθους του ίντερνετ ξύπνησε από τον τάφο του και κυκλοφορεί μεταφρασμένος στα ελληνικά, σκορπώντας άσκοπο πανικό.
Παλιά ένας απο τους σκοπούς τον μηνυμάτων αυτών ήταν για να πάρει καποιος μια λίστα με τρελές διευθύνσεις e-mail , και μετά από καιρό να αρχίζει τα διαφημιστικά spams. Τώρα που το ίδιο γίνεται στο Facebook , μάλλον ο σκοπός είναι για να δει πόσο κουτόχορτο τρώει ο κόσμος !
Η ιστορία αυτή δεν είναι καθόλου καινούργια, αλλά κρατάει από το μακρινό 1999! Σύμφωνα με διεθνή sites κατάρριψης μύθων, όπως το έγκυρο Snopes και το Africa Check, το συγκεκριμένο «μήνυμα-αλυσίδα» (chain letter) ξεκίνησε να κυκλοφορεί μέσω email στις ΗΠΑ, συγκεκριμένα στην πολιτεία της Αλαμπάμα.
Τότε, μια γυναίκα είχε ισχυριστεί στην αστυνομία ότι λιποθύμησε αφού μύρισε ένα δείγμα αρώματος σε ένα πάρκινγκ και ότι τη λήστεψαν. Όμως, οι εργαστηριακές εξετάσεις που της έγιναν δεν έδειξαν καμία απολύτως ύποπτη ουσία στον οργανισμό της, ενώ η ιστορία της είχε τεράστιες αντιφάσεις.
Από τότε, η ίδια ιστορία μεταφράζεται ξανά και ξανά σε δεκάδες γλώσσες. Επειδή όμως ο κόσμος έμαθε πια να μην παίρνει φυλλάδια ή χαρτάκια στον δρόμο, οι δημιουργοί των fake news την άλλαξαν για να γίνει πιο πειστική: πρόσθεσαν τη φήμη με τον κινηματογράφο («κάποια κοιμήθηκε στο μπάνιο»), έβαλαν διαλόγους και την παρουσίασαν σαν προσωπική εμπειρία. Αυτό το «λούστρο» κάνει την ιστορία να φαίνεται πιο ρεαλιστική, ώστε να πιάνει τον κόσμο στον ύπνο.
Το πιο τρανταχτό στοιχείο στην ανάρτηση, που προδίδει αμέσως ότι το κείμενο είναι προϊόν κακής αυτόματης μετάφρασης, είναι η λέξη “AXTER”. Το κείμενο λέει ότι το άρωμα «ΔΕΝ είναι στην πραγματικότητα άρωμα, ΕΙΝΑΙ AXTER».
Οι παλιότερες εκδοχές του μύθου μιλούσαν για “Ether” (Αιθέρα), ένα παλιό αναισθητικό. Με τα χρόνια και τις συνεχείς μεταφράσεις, η λέξη παραμορφώθηκε. Ίσως προέκυψε από τυπογραφικό λάθος ή από μπέρδεμα με ένα παλιό φάρμακο για την ημικρανία (Axert). Το σίγουρο είναι ότι δεν υπάρχει καμία ναρκωτική ουσία με το όνομα “AXTER” που να σε ρίχνει ξερό με μια εισπνοή.
Η ιδέα ότι μπορείς να ψεκάσεις κάποιον στον αέρα, σε έναν ανοιχτό χώρο όπως ένα πάρκινγκ, και αυτός να πέσει ξερός σε δευτερόλεπτα, υπάρχει μόνο στις ταινίες δράσης.
Για να χάσει ένας άνθρωπος τις αισθήσεις του από εισπνεόμενα αναισθητικά, χρειάζεται να εισπνέει τη χημική ουσία συνεχόμενα, σε μεγάλη ποσότητα και σε πολύ κοντινή απόσταση για αρκετά λεπτά. Αν κάποιος απλώς ψέκαζε μια τέτοια ουσία στον αέρα, ο πρώτος που θα λιποθυμούσε θα ήταν ο ίδιος ο δράστης. Ακόμη και φάρμακα που προκαλούν υπνηλία (όπως ορισμένα αντιαλλεργικά), δεν έχουν καμία σχέση με το να χάσει κανείς ακαριαία τις αισθήσεις του με μια απλή μυρωδιά.
Από επιστημονικής άποψης, η ιδέα ότι ένα άτομο μπορεί να αναισθητοποιηθεί ακαριαία και να πέσει σε βαθύ ύπνο απλώς και μόνο επειδή μύρισε ένα σπρέι ή ένα χαρτάκι αρώματος σε ανοιχτό χώρο (όπως ένα πάρκινγκ) ανήκει στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας. Τα ισχυρά εισπνεόμενα αναισθητικά (όπως ο αιθέρας ή το χλωροφόρμιο) απαιτούν συνεχή, στενή και εγγυημένη εισπνοή μεγάλης ποσότητας μέσω ειδικής μάσκας ή εμποτισμένου υφάσματος στο πρόσωπο για αρκετά λεπτά προκειμένου να προκαλέσουν απώλεια αισθήσεων. Επιπλέον, αν μια τέτοια ουσία ψεκαζόταν ελεύθερα στον αέρα, θα επηρέαζε εξίσου και τον ίδιο τον δράστη που τη χρησιμοποιεί.
Κοιτώντας την εικόνα από την ανάρτηση που έχει γίνει viral, τα σημάδια ότι πρόκειται για μια ολοκληρωτική «μούφα» βγάζουν μάτι. Οι απατεώνες πήραν το κλασικό email-αλυσίδα του 1999 και του έκαναν ένα πρόχειρο «ρετουσάρισμα» για να ψαρέψουν κλικ, αλλά άφησαν πίσω τους κραυγαλέα λάθη.
Το κείμενο γράφει με κεφαλαία γράμματα: «ΔΕΝ είναι στην πραγματικότητα άρωμα, ΕΙΝΑΙ AXTER».
Δεν υπάρχει καμία χημική ή ναρκωτική ουσία στον πλανήτη με το όνομα “AXTER”. Το αρχικό κείμενο που κυκλοφορούσε στο εξωτερικό πριν από δεκαετίες μιλούσε για «Ether» (Αιθέρα). Όταν οι επιτήδειοι μετέφρασαν αυτόματα το κείμενο στα ελληνικά σήμερα, το πρόγραμμα μπερδεύτηκε εντελώς και έβγαλε αυτή την ανύπαρκτη λέξη, προδίδοντας ότι η «προσωπική εμπειρία» είναι απλώς ένα copy-paste από ξένα sites.
Η «βολική» ώρα και η απουσία στοιχείων
Ο συντάκτης θυμάται με ακρίβεια δευτερολέπτου ότι το περιστατικό έγινε «γύρω στις 3:30 μ.μ.». Αυτό είναι ένα κλασικό ψυχολογικό τρικ στα fake news για να φαίνεται η ιστορία ρεαλιστική.Ενώ ξέρει την ώρα, παραδόξως ξεχνάει να μας πει σε ποια πόλη έγινε, σε ποιο εμπορικό κέντρο ή ποια μέρα! Λέει απλώς «στο πάρκινγκ του εμπορικού κέντρου». Αυτή η σκόπιμη ασάφεια επιτρέπει στο hoax να αναπαράγεται σε όποια πόλη της Ελλάδας (ή του κόσμου) κι αν βρίσκεται ο αναγνώστης, κάνοντάς τον να νομίζει ότι συνέβη στη γειτονιά του.
Η προσθήκη της «ταινίας τρόμου» για περισσότερο συναίσθημα
Στο παλιό μήνυμα, η ιστορία ξεκινούσε κατευθείαν από το πάρκινγκ. Τώρα, για να το κάνουν πιο πιστευτό και τρομακτικό, πρόσθεσαν στην αρχή μια εντελώς άσχετη εισαγωγή: «Κάποια κοιμήθηκε στο μπάνιο ενός κινηματογράφου και της έκλεψαν τα πάντα…». Είναι το κλασικό «γλάσο» των αστικών μύθων που ποντάρει στον φόβο και το συναίσθημα για να μην σκεφτεί ο αναγνώστης λογικά.
Η εμμονή για «Αντιγραφή και Επικόλληση»
Το κείμενο κλείνει με την κλασική εντολή: «ΠΑΡΑΚΑΛΩ: αντιγράψτε αυτό το μήνυμα και στείλτε το στους φίλους σας… Αντιγραφή και επικόλληση για να ενημερώσετε τις κυρίες». Κανένας άνθρωπος που μόλις γλίτωσε από μια τέτοια «θανάσιμη» απειλή δεν θα καθόταν να γράψει ένα κείμενο ζητώντας πειθαρχημένα από τους άλλους να κάνουν copy-paste. Θα είχε πάει κατευθείαν στην αστυνομία. Αυτή η μανία για διαμοιρασμό είναι η «σφραγίδα» κάθε hoax στο ίντερνετ.
Τι λέει η επιστήμη;
Ακόμα κι αν η λέξη “AXTER” σήμαινε αιθέρας ή χλωροφόρμιο, η επιστήμη ξεκαθαρίζει ότι είναι αδύνατον να ψεκάσεις κάποιον στον ανοιχτό αέρα ενός πάρκινγκ και αυτός να λιποθυμήσει ακαριαία. Για να χάσει κάποιος τις αισθήσεις του από τέτοιες ουσίες, πρέπει να τις εισπνέει για αρκετά λεπτά σε εμποτισμένο πανί που του φράζει τη μύτη και το στόμα. Αν κάποιος απλώς ψέκαζε στον αέρα, ο πρώτος που θα έπεγε ξερός θα ήταν ο ίδιος ο δράστης.
Η παντελής έλλειψη ονομάτων και επώνυμων μαρτύρων
Ποια είναι αυτή η «κάποια»; Πώς τη λένε; Σε ποιον κινηματογράφο έγινε το περιστατικό; Στα αληθινά αστυνομικά ρεπορτάζ υπάρχουν συγκεκριμένα στοιχεία, έστω και αρχικά. Εδώ έχουμε μια κλασική περίπτωση του «άκουσα από τον φίλο ενός φίλου», που αποτελεί τη βάση κάθε αστικού μύθου.
Το «λογοτεχνικό» σενάριο με τους διαλόγους
Η ανάρτηση προσπαθεί να χτίσει μια ολόκληρη κινηματογραφική πλοκή: «…με πλησίασαν επίσης δύο άνδρες και με ρώτησαν τι είδους άρωμα φορούσα. Στη συνέχεια, με ρώτησαν αν θα ήθελα να μυρίσω ένα εντυπωσιακό είδος αρώματος…». α hoaxes της κατηγορίας “chain letters” (μηνύματα-αλυσίδες) χρησιμοποιούν πάντα αυτή τη δομή της «προσωπικής μαρτυρίας που παραλίγο να πέσει θύμα». Η υποτιθέμενη παθούσα εμφανίζεται ως η «έξυπνη» της ιστορίας που σώθηκε την τελευταία στιγμή επειδή είχε διαβάσει μια άλλη… ειδοποίηση. Αυτό το εύρημα χρησιμοποιείται επίτηδες για να νιώσει ο αναγνώστης ότι, αν μοιραστεί το κείμενο, θα γίνει κι αυτός ένας «ήρωας» που προειδοποιεί και σώζει κόσμο.
Η αντίφαση με τη «Σοκαρισμένη» αλλά… ψύχραιμη παθούσα
Ο συντάκτης ισχυρίζεται ότι έζησε μια κατάσταση απόλυτου τρόμου («ΣΟΚ ΑΡΩΜΑΤΟΣ», «Τρελοί άνθρωποι στον κόσμο»), όπου υποτίθεται ότι δύο επικίνδυνοι κακοποιοί καραδοκούσαν ανάμεσα στα αυτοκίνητα για να τη ναρκώσουν. Αντί η γυναίκα αυτή να καλέσει αμέσως το 100, να ενημερώσει την ασφάλεια του εμπορικού κέντρου ή να αρχίσει να φωνάζει, μας λέει με απόλυτη ψυχραιμία ότι απλώς «σταμάτησε μια κυρία που περπατούσε και την προειδοποίησε» και μετά έφυγε για να γράψει ένα ποστ στο Facebook! Αυτή η συμπεριφορά δεν βγάζει κανένα νόημα σε συνθήκες πραγματικού κινδύνου.
Η χρήση κεφαλαίων γραμμάτων για ψυχολογική χειραγώγηση
Λέξεις όπως «ΠΡΟΣΟΧΗ ΠΡΟΣ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΥΡΙΕΣ», «ΣΟΚ ΑΡΩΜΑΤΟΣ», «ΜΥΡΙΣΕΙΣ ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΠΟΥ πουλάνε», «ΕΙΝΑΙ AXTER» και «ΠΑΡΑΚΑΛΩ» είναι όλες γραμμένες με κεφαλαία. Είναι η κλασική οπτική τακτική των fake news για να προκαλέσουν πανικό. Τα κεφαλαία γράμματα στο διαδίκτυο μεταφράζονται ως «φωνή». Στόχος τους είναι να βιάσουν το συναίσθημα του αναγνώστη, να του προκαλέσουν άμεσο φόβο και να τον εμποδίσουν να σκεφτεί λογικά, ώστε να πατήσει το «κοινοποίηση» πριν καν προλάβει να αναρωτηθεί αν αυτά που διαβάζει στέκουν επιστημονικά.
Η επίσημη εξήγηση για το «AXTER» (Τι είναι τελικά;)
Το Snopes έψαξε τη λέξη «AXTER» που αναφέρετε στην ανάρτηση. Ξέρετε τι ανακάλυψε; Ότι υπάρχει μόνο ένα συγκεκριμένο φαρμακείο στην Ινδία που διαθέτει ένα σκεύασμα με αυτό το όνομα. Το φάρμακο αυτό περιέχει την ουσία υδροξυζίνη.Στην Ελλάδα, την υδροξυζίνη την ξέρουμε σχεδόν όλοι με το εμπορικό όνομα Atarax! Είναι ένα πολύ κοινό αντιισταμινικό και αγχολυτικό φάρμακο. Όπως αναφέρει η Mayo Clinic και η Εθνική Ιατρική Βιβλιοθήκη των ΗΠΑ, η υδροξυζίνη προκαλεί απλώς χαλάρωση, νύστα ή ζάλη. Το Atarax είναι χάπι ή σιρόπι που το καταπίνεις και θέλει ώρα για να δράσει. Δεν υπάρχει σε μορφή σπρέι, ούτε μπορεί να σε αφήσει αναίσθητο μέσα σε δευτερόλεπτα με μια απλή μυρωδιά στον δρόμο. Επομένως, το σενάριο «μύρισα Atarax στο πάρκινγκ και έπεσα ξερή» είναι επιστημονικά για γέλια.
Η αναπαραγωγή αυτών των κατασκευασμένων ιστοριών δεν προσφέρει καμία προστασία· αντίθετα, το μόνο που καταφέρνει είναι να σκορπάει άσκοπο φόβο, να προκαλεί άγχος και να μας αποπροσανατολίζει από τους πραγματικούς κινδύνους που μπορεί να υπάρχουν γύρω μας.
Η καλύτερη άμυνα απέναντι στους απατεώνες του διαδικτύου είναι η ψυχραιμία και η λογική. Σπάστε, λοιπόν, την αλυσίδα των ψευδών ειδήσεων, ενημερώστε τους δικούς σας ανθρώπους για το τι πραγματικά ισχύει και αφήστε το ανύπαρκτο «AXTER» εκεί που ανήκει: στα βαθιά σκοτάδια του 1999.
