Ο κόσμος του Διαδικτύου είναι ένας άλλος κόσμος και κινείται με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Μέσα σε αυτή την καταιγιστική εξέλιξη, οι στρατηγικές για την προσέλκυση κοινού γίνονται όλο και πιο ευφάνταστες – αλλά και όλο και πιο παραπλανητικές.
ΜΠΕΙΤΕ ΣΤΗΝ ΟΜΑΔΑΣ ΜΑΣ ΠΑΤΩΝΤΑΣ ΕΔΩ
ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΤΗΝ ΣΕΛΙΔΑ ΜΑΣ ΠΑΤΩΝΤΑΣ ΕΔΩ
ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ TIKTOK ΠΑΤΩΝΤΑΣ ΕΔΩ
Η ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΩΡΑ ΚΑΙ ΣΤΟ VIBER!
Το Safer-Internet.Gr είναι πλέον και στο Viber, για πιο άμεση ενημέρωση, συμβουλές και προειδοποιήσεις για την ασφαλή χρήση του διαδικτύου.
ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΝΑ ΜΠΕΙΤΕ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ
Του Ευτύχιου Αστανάστα Διαχειριστή του safer-internet.gr
Από το 2013 που ασχολούμαι ενεργά με την ασφάλεια στο διαδίκτυο και τις διαδικτυακές απάτες, έχω δει δεκάδες τεχνικές χειραγώγησης των χρηστών. Η τελευταία μόδα που κατακλύζει το TikTok, όμως, βασίζεται σε ένα πολύ απλό ψυχολογικό τρικ.
Σίγουρα έχει πετύχει το feed σου τέτοιου είδους βίντεο. Μια ρομποτική φωνή να σε προκαλεί ή πάνω στην φωτογραφία να υπάρχει γραμμένο με κεφαλαία, έντονα γράμματα το εξής μήνυμα: «Μόνο το 1% των ανθρώπων με υψηλό IQ μπορεί να λύσει αυτόν τον γρίφο» ή «Βρες το λάθος σε 5 δευτερόλεπτα» κ.ο.κ
Για παράδειγμα, μπορεί να σου εμφανίσει τη φωτογραφία ενός ρολογιού όπου οι αριθμοί από το 1 έως το 12 είναι κανονικά στη θέση τους και η διάταξη είναι απόλυτα σωστή. Άλλες φορές θα δεις μια απλή μαθηματική πράξη επιπέδου Δημοτικού γραμμένη επίτηδες λάθος, ή μια εικόνα όπου σου ζητούν να βρεις ένα «κρυμμένο ζώο» που στην πραγματικότητα δεν υπάρχει.
Εσύ κοιτάζεις επίμονα, το μυαλό σου «κολλάει» και συνεχίζεις να ψάχνεις…
Πριν προλάβεις να εκνευριστείς και να γράψεις στα σχόλια «Μα δεν λείπει τίποτα!», «Μήπως λείπουν οι δείκτες;» ή «Το αποτέλεσμα είναι λάθος!», σταμάτα.
Μόλις έπεσες στην πιο έξυπνη παγίδα των social media: το Engagement Baiting ή αλλιώς, το «ψάρεμα» αλληλεπίδρασης).
Αυτού του είδους οι αναρτήσεις έχουν έναν και μόνο ξεκάθαρο σκοπό: να σε κάνουν να κοιτάς την εικόνα ή το βίντεο για πολλή ώρα και να γράψεις ένα σχόλιο. Αυτό βοηθάει τον αλγόριθμο να προωθήσει το περιεχόμενο σε περισσότερο κόσμο.
Είτε πρόκειται για το ρολόι, είτε για τον ανύπαρκτο γρίφο, το κείμενο απλώς προσπαθεί να δημιουργήσει ένα μυστήριο που δεν υφίσταται. Είναι το ψηφιακό αντίστοιχο του να ψάχνεις ψύλλο στα άχυρα, ενώ δεν υπάρχει καν ψύλλος!
Οι δημιουργοί αυτών των βίντεο δεν ενδιαφέρονται αν είσαι ιδιοφυΐα. Στην πραγματικότητα, δεν χρησιμοποιούν το λεγόμενο “rage-bait” (δεν θέλουν δηλαδή να σε εξοργίσουν με κάτι ακραίο, κοινωνικό ή προσβλητικό), αλλά βασίζονται στην καθαρή περιέργεια, τον εγωισμό και την ανθρώπινη ψυχολογία:
- Το Ψέμα του «Λάθους» ή της «Ελλιπούς» Εικόνας: Η ανθρώπινη τάση μας να λύνουμε προβλήματα και να διορθώνουμε τα κακώς κείμενα μας αναγκάζει ασυνείδητα να σταματήσουμε το scroll.
- Η Ψευδαίσθηση της Αποκλειστικότητας: Λέγοντας ότι «μόνο το 1% μπορεί», σου θίγουν τον εγωισμό. Θέλεις να αποδείξεις στον εαυτό σου (και στους άλλους στα σχόλια) ότι ανήκεις στους εκλεκτούς.
- Ο Κλεμμένος Χρόνος: Όσο εσύ προσπαθείς να αποκωδικοποιήσεις μια κανονικότατη εικόνα ή ένα ανόητο βίντεο, ο χρόνος κυλάει. Το βίντεο παίζει ξανά και ξανά στο background (loop), αυξάνοντας κατακόρυφα τα στατιστικά του δημιουργού χωρίς καν να το καταλάβεις.
Στο TikTok και στα short-form βίντεο, ο αλγόριθμος είναι ο απόλυτος βασιλιάς και τρέφεται με δύο πράγματα τον χρόνο παρακολούθησης και τα σχόλια.
| Τι βλέπεις εσύ | Τι βλέπει ο αλγόριθμος | Το αποτέλεσμα για τον χρήστη |
| Έναν «γρίφο» που προσπαθείς να λύσεις κοιτώντας την οθόνη για ώρα. | Έναν χρήστη που «κόλλησε» στο συγκεκριμένο βίντεο (Υψηλό Watch Time). | Ο αλγόριθμος θεωρεί το περιεχόμενο «συναρπαστικό» και το προωθεί. |
| Εκατοντάδες άτομα να γράφουν «Μα δεν υπάρχει λάθος». | Τεράστιο engagement (αλληλεπίδραση). | Το βίντεο εκτοξεύεται στις τάσεις |
Το μεγάλο μυστικό: Είτε γράψεις τη σωστή απάντηση, είτε γράψεις «μας κοροϊδεύετε, δεν υπάρχει τίποτα», για τον αλγόριθμο είναι το ίδιο και το αυτό. Το σχόλιό σου δίνει boost στο προφίλ του δημιουργού. Όσο εσύ αναρωτιέσαι ή εκνευρίζεσαι, εκείνος βλέπει τις προβολές και τη δημοτικότητά του να ανεβαίνουν.
Η λύση απέναντι σε αυτή τη νέα ψηφιακή «μάστιγα» είναι απλή και απαιτεί απλώς να μην τους κάνουμε το χατίρι:
- Μην σχολιάσεις. Ακόμα κι αν θέλεις να τους καταγγείλεις δημόσια ότι δεν υπάρχει γρίφος, το σχόλιο είναι το «καύσιμό» τους.
- Προσπέρνα αμέσως. Μόλις καταλάβεις ότι πρόκειται για ψεύτικο μυστήριο ή εσκεμμένο λάθος, κάνε scroll down. Μην αφήσεις το βίντεο να παίξει δεύτερη φορά.
- Εκπαίδευσε το feed σου. Πάτα παρατεταμένα πάνω στο βίντεο και επίλεξε “Δεν με ενδιαφέρει”, ώστε να καθαρίσει η αρχική σου σελίδα από τέτοιες παγίδες.
Όταν βλέπετε τέτοια βίντεο να κατακλύζουν την αρχική σας σελίδα καθημερινά, μην νομίζετε ότι γίνεται απλά για την «ψυχή της μάνας τους» ή για μερικά likes παραπάνω. Στην πραγματικότητα, το Engagement Bait είναι η βιτρίνα μιας πολύ κερδοφόρας επιχείρησης.
Πρώτον, οι εκατομμύρια προβολές που εξασφαλίζουν αυτά τα βίντεο μέσω του αλγορίθμου μεταφράζονται σε απευθείας μετρητά από τα προγράμματα δημιουργών των ίδιων των πλατφορμών.
Δεύτερον, και πιο επικίνδυνο, είναι το τι συμβαίνει αφού το προφίλ μαζέψει εκατοντάδες χιλιάδες ακόλουθους. Ένα τόσο «μεγάλο» προφίλ είτε πουλιέται στη μαύρη αγορά για πολλά λεφτά, είτε αλλάζει όνομα και περιεχόμενο και χρησιμοποιείται για κανονικές διαδικτυακές απάτες: από ψεύτικους διαγωνισμούς (scams) και ύποπτες επενδύσεις σε κρυπτονομίσματα, μέχρι συνδέσμους (links) που υποκλέπτουν κωδικούς και προσωπικά δεδομένα. Τα likes και τα σχόλιά σας, λοιπόν, είναι το «δόλωμα» για να γεμίζουν οι τσέπες των επιτήδειων.
Η πραγματική εξυπνάδα στα social media δεν κρίνεται από το αν θα βρεις τον ανύπαρκτο ψύλλο στα άχυρα, αλλά από το αν θα καταλάβεις εγκαίρως πότε προσπαθούν να σε χρησιμοποιήσουν για μερικά κλικ και προβολές παραπάνω!
Σημείωση: Οι εικόνες του άρθρου σχεδιάστηκαν με τη βοήθεια Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) και έχουν καθαρά παραδειγματικό χαρακτήρα, για να καταλάβουμε καλύτερα πώς στήνονται αυτές οι παγίδες στην οθόνη του κινητού μας.
Η δέσμευσή μας: Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει θέση στο site μας μόνο για την επεξεργασία εικόνων και γραφικών, ποτέ όμως για τις πληροφορίες και τις συμβουλές που σας δίνουμε.
